Qyzdar men ūldar: olarğa aqşany birdeı üiretemiz be?
Qyz aqşany basqarudy köbirek qalap, öz qabiletine azyraq senui mümkin. Jasöspirimder turaly ülken zertteu ata-anağa sözdi emes, naqty qarjylyq täjiribeniñ bölinuin tekserudi ūsynady.
Ata-ana sirek «ūlğa investisia, qyzğa ünemdeu kerek» dep tikelei aıtady. Ayırmaşylyq bayqalmay payda bolady: bir balağa tarifti salystyru, qosymşany baptau nemese iri satyp aludy esepteu jiirek tapsyrylady. Ekinşisine abay bolu jäne artyq jūmsamau eske salynady. Ekeui de aqşa turaly estidi, biraq ärtürli röldi täjiribeleidi.
5 370 jasöspirimnen ne anyqtaldy
Steve Agnew pen Valerie Sotardi Jaña Zelandiyadağı 11–18 jastağı oquşylardyñ jauaptaryn zerttedi. Qatysuşylar otbasyda aqşa turaly äñgimeniñ aşyqtyğyn, öz senimin, nietin jäne bank pen büdjetke qatısty naqty täjiribesin bağalady.1
Ūldar bank mäselelerinde köbirek senimdi ekenin jäne jinaq şotymen täjiribesi jiirek ekenin habarlady. Qyzdar otbasydağı qarjylyq aşyqtyqty sälde joğary jäne bank isimen aynalysu nietin küşti dep körsetti. Büdjetke qatısty naqty minez-qūlyqta qyzdar men ūldar arasynda ayırmaşylyq tabylmady.
Avtorlar koeffisientter şağın, derekter bir uaqytta jinalğan jäne özin-özi bağalauğa negizdelgenin, al ülgi negizinen auqatty ekenin eskertedi. Zertteu ayırmaşylyqty ata-ana jasady dep däleldemeidi jäne ony är el men otbasyğa tikelei köşiruge bolmaidy.
Biraq «äreket etkim keledi, biraq senimim tömen» üilesimine nazar audaru kerek. Senim qūzyrettilikke teñ emes: jasöspirim özin asyra bağalauy da, jetkilikti bilip, küdiktenui de mümkin. Sondyqtan balanyñ sözinen göri, otbasy beretin täjiribeni teksergen dūrys.
Üidegi qarjylyq rölder auditi
Soñğy üş aidy eske tüsirip, balalardyñ qaisysyna mınalardy ūsynğanyñyzdy jazynyz:
- bağa nemese jazylu şarttaryn salystyru;
- aptalyq somany josparlau;
- baqylau astynda tölem jasau;
- maqsat tañdap, merzimin esepteu;
- soñğy bağanyñ reklamadağydan nege özgeşe ekenin anyqtau.
Eger bir bala köbine abaylyq tapsyrmasyn, al ekinşisi esep pen tañdaudy alsa, kelesi aida rölderdi auystyryñyz. Tek tüsindirme ğana emes, şeşimderdiñ kürdeliligi de salystyrmaly boluı kerek.
Keri bailanys tilin de tekseriñiz. «Abai bol» täuekeldi boldyrmauğa üiretedi, biraq ony qalai bağalaudy tüsindirmeidi. «Qandai nūsqalardy salystyrdyñ jäne qandai täuekeldi qabıldaýğa dayynsyñ?» degen sūraq äñgimeni minezden ädiske auystyrady.
Är äreketti aldyn ala tüzetpeñiz. Soma şekti men qauipsizdik erejelerin belgilep, sol şekte tañdaudy balağa qaldyryñyz. Şeşimnen keiin odan oı jürgizu jolyn tüsindirudi sūrañyz: qandai nūsqalardy kördi, neni salystyrdy, neden bas tartty.
PocketPal-da balalar bir otbasylyq jüiede öz maqsattarymen, balansymen jäne tapsyrmalarymen jūmys istei alady. Birneşe bala bolsa, somany ğana emes, ärqaisysyna senip tapsyratyn şeşim türin de qaranyz. Teñ qarjy tärbiesi — ämiiandağı somany soñğy birlikke deiin teñestu emes, sınap körýge, qatelesuge jäne kürdeli tapsyrmalardy şeşuge teñ qūqyq beru.